Але ж не трэба пужацца. Неабходнасці перавучваць родную мову няма, бо адбылася не кардынальная рэформа, а толькі ўдакладненне правапісу. Гэта было патрэбна таму, што з 1951 года (менавіта правіламі таго году выдання мы карысталіся дагэтуль) з’явілася шмат новых слоў. І мала хто ведаў, як правільна іх пісаць.

У сувязі з увядзеннем правіл узнікла шмат рознагалоссяў. Нехта застаўся незадаволеным, а камусьці, наадварот, стала лягчэй.

Жана Антонаўна Жаўнеровіч, настаўніца беларускай мовы і літаратуры сярэдняй школы №1 г. Старыя Дарогі:

— Як і раіла нам Міністэрства адукацыі, на кожным уроке я праводжу арфаграфічныя хвілінкі, на якіх знаёмлю вучняў са зменамі ў напісанні тых ці іншых слоў ў адпаведнасці з новай рэдакцыяй “Правіл беларускай арфаграфіі і пунктуацыі”. Увогуле, дзецям гэта цікава. Шмат эмоцый выклікаюць у іх напісанні такіх слоў, як Нью-Ёрк, Ёфе, чаньчунскі (у адпаведнасці з новай рэдакцыяй). А яшчэ добра, што на сённяшні дзень ужо выдадзена шмат цікавых падручнікаў і даведнікаў, якія дапамагаюць вучням хутчэй вывучыць правілы.

Вікторыя Гуляка, студэнтка 1 курса філалагічнага факультэту БГУ:

— Як па мне, так вельмі цяжка перайсці на новыя правілы. Неяк нязвыкла пісаць шматлікія словы, асабліва, дзе Е заменена на Я. Напрыклад, лічэбнікі дзявяты, дзясяты, васямнаццаты. Нязручна.

Інга Прохарчык, вучаніца 9 класа гімназіі № 1 імя Францыска Скарыны г. Мінска:

— Напрыканцы года я буду здаваць экзамен па беларускай мове. Таму новыя правілы меня адразу шакавалі. Але ўжо дзесьці праз месяц я зразумела, што нічога страшнага  няма. Не вельмі шмат змен. Калі добра ведаў дагэтуль родную мову, перавучыць некалькі десяткаў пунктаў не будзе вялікай праблемай.

ДАРЭЧЫ! У пераходны перыяд настаўнікі на экзаменах  павінны выпраўляць памылкі ў напісанні слоў, якія адпавядаюць правілам 1959 года, але не ўлічваць іх пры выстаўленні адзнакі. А вось перад кантрольнай работай настаўнік мае права папярэдзіць аб зменах. У некаторых выпадках ён можа запісаць гэтыя словы на дошцы.

Кацнельсон Марына, вучаніца 11 класа гімназіі № 1 г. Старыя Дарогі:
 — Дагэтуль я хацела здаваць на ЦТ беларускую мову. Але калі даведалася, што з верасня дзейнічаюць новыя правілы, вырашыла не рызыкаваць. Дзякуючы таму, што я аднолькава добра ведаю дзве мовы, я магу зрабіць выбар.

А што ж рабіць тым, хто спадзяваўся атрымаць высокі бал менавіта па беларускаму тэсту?

Не трэба хвалявацца наконт гэтага. Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь у сваім інструкцыйна-метадычным пісьме “Аб выкладанні вучэбных прадметаў “Беларуская мова” і “Беларуская літаратура” ў 2010—2011 навучальным годзе” паведамляе, што “ў пераходны перыяд пры правядзенні цэнтралізаванага тэсціравання па беларускай мове з тэставых заданняў будуць выключаны тыя пазіцыі, у якіх адбыліся змены ў правапісе”. Гэта значыць, што пытанняў па новым правілам не будзе на працягу трох навучальных гадоў. Менавіта таму не трэба ў апошнюю хвіліну “перакідвацца” на вывучанне рускай мовы. Гэта толькі пагоршыць вашы справы!

Якія ж пазіцыі зафіксаваны ў новым правапісе?

Іх няшмат. Усяго каля 20.

Вось некаторыя з пазіцый:

•    уносяцца змены ў напісанні складанаскарочаных слоў. У новай рэдакцыі правіл такія словы як прафкам, гаркам, газпрам і г.д. патрэбна пісаць праз А.  (Дагэтуль пісалася гарком, газпром);

•    пашыраецца прынцып перадачы акання ў словах іншамоўнага паходжання. У новай рэдакцыі правіл беларускай арфаграфіі і пунктуацыі трэба пісаць адажыа, трыа, сальфеджыа, Ватэрлоа, медэа, Токіа. (Дагэтуль пісалася адажыо, трыо, Токіо);

•    ў словах іншамоўнага паходжання, акрамя імёнаў уласных, канцавыя элементы -эр, -эль будуць перадавацца як -ар, -аль: прынтар, камп’ютар, пэйджар. (Дагэтуль пісалася прынтэр, пэйджэр);

•    паводле агульнага правіла перадачы на пісьме якання ў першым пераднаціскным складзе прапанавана пісаць словы дзявяты, дзясяты, сямнаццаць, васямнаццаць і іншыя. (Дагэтуль пісалася дзевяты, дзесяты…);

•    уніфікуецца напісанне мяккага знака ў прыметніках на –ск(і), утвораных ад уласных назваў: чаньчунскі, цяньшанскі, як і любанскі, астраханскі. (Раней пісалася чаньчуньскі, цяньшаньскі)

Ёсць яшчэ адзін важны раздзел “Вялікая і малая літары ў назвах дзяржаўных органаў і іншых арганізацый”. Згодна з ім трэба пісаць Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь, Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь. Але ёсць два выключэнні з правіла: у назвах Палата прадстаўнікоў і Нацыянальны сход другое слова пішацца з маленькай літары.

Змены адбыліся  больш за два месяцы назад, але яшчэ не ўсе online-перакладчыкі перайшлі на новыя правілы.

Мы вырашылі праверыць, як на трох розных сайтах будуць перакладзены аднолькавыя словы. Вось, што ў нас атрымалася:

Толькі на адным (з ўсіх, якія мы змаглі знайсці) online-перакладчыке нам давялося атрымаць правільны пераклад.

Прафесар В. Іўчанкаў выказаў сваю думку наконт новых правілаў так: “…Закон рэгламентуе выкарыстанне пісьмовай беларускай мовы ва ўсіх сферах яе прымянення. Думаю, ен будзе садзейнічаць стабілізацыі арфаграфічных норм беларускай літаратурнай мовы, забяспечыць пераемнасць і захаванне адзінага моўнага рэжыму ў сістэме адукацыі, адзінства друкаваных беларускамоўных выданняў, што ў выніку ўмацуе прэстыж у грамадстве беларускай мовы як дзяржаўнай мовы Рэспублікі Беларусь”.

P.S. Спампаваць новыя «Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі» можна тут

Матэрыял падрыхтавалі Мацюк Аліна і Міцько Вікторыя

Выезжаем из Малиновки автобусом 63-го маршрута, надпись на борту которого гласит: «Маршрут высокой культуры», — это значит, что он проезжает через многие достопримечательности нашей столицы, а внутри находится схема движения этого маршрута и изображения этих самых достопримечательностей. Предлагаю эту схему на безжалостный суд читателя. Угадайте, на каком из государственных языков написан текст этой схемы?

Выйдем около Дворца Спорта и пойдём на станцию метро «Немига», едем до «Купаловской». Пока мы в пути, читаем рекламу, надо же чем-то полезным заняться. На белорусском языке рекламы почти нет, но это не останавливает рекламщиков неграмотно писать по-русски. Пример государственной рекламы (подумаешь, какую-то запятую пропустили):

А вот реклама одного из минских парков развлечений. Есть у них «горка-лабиринта», надо же рассказать пассажирам:

Выходим из поезда и что же мы видим? Оказывается, отсюда можно выйти на проспект им.Франциска Скорины!

Мы не пойдём в ту сторону, вдруг действительно попадём на несколько лет назад, а выйдем к Резиденции Президента. Поднимаемся наверх, на улицу Карла Маркса, оборачиваемся — и, о ужас, название станции метро в центре города! Ну что поделать, вдруг у них чёрточки закончились, всякое ведь случается.

Прогуляемся вокруг резиденции, почитаем, что пишут. Подходим к зданию Совета Республики, читаем содержимое дорожного знака напротив:

Да, видимо никто не думал, что кто-нибудь это прочитает. Ну да ладно! Идём дальше, спускаемся вниз по улице Красноармейской до перекрёстка с Первомайской. И опять указатель подвёл:

Что поделаешь. У дорожников и так работы много, ещё и за грамотностью следить, что ли?
Пойдём обратно, в метро на Октябрьскую и поедем на Институт культуры. Выходим из поезда, и, если на «Купаловской» мы очутились в 2005-ом году, здесь оказываемся в сентябре 2010-го:

Вот такие путешествия во времени. Не смею больше вас задерживать. Поеду к себе в Малиновку беларускую мову с русским языком учить, а вы приступайте к обсуждению: кто виноват и что делать? Напоследок вам только одно забавное объявление из продуктового магазина, администрация которого утверждает, что у них в продаже есть любимые покупатели.

Партнер публикации: типография Stampa Viva, полиграфическая продукция, яркие, красочные флаеры, буклеты, брошюры в короткие сроки, приемлемая цена рекламных листовок.

.

.

Вясне
Ля замчышча, дзе колькі год назад
Стаяла камяніца з брукаванкай,
Цяпер пакоша, што вядзе ў сад,
Дзе можна ўбачыць юнака з каханкай.

І сёлета, калі настане май,
Я выйду ў гэты сад, і пад бярозай
Зраблю сабе я покут. Кожны знай:
Вясне і сонцу аддала свой розум.
Svetlashka

Штосьці патаемнае
Паблытаць дзень,
На час забыцца,
Гадзіннік цацачны знайсці.
Трымаць цябе
Аберуч, быццам
Ты мара ў маім жыцці.

У мокрых лужах на асфальце
Ты шыеш пражаю мяне.
Застануцца адбіткі пальцаў.
Па ім пазнаю я цябе.
D...M

***
Пярун грамыхнуў —
І сціхлі ўсе гукі,
І кроплі дажджу
Паліліся на рукі.
John

Я жыла ў камяніцы,
Пад акном расла макрыца.
Я лічыла, што царыца.
Толькі мары тут не збыцца!
miss_Oduvanchik

Ты зноў за кратам,
Ты зноў з сабою.
У руках ты з картай,
У душы — са мною.

І ціха ноччу,
І роздум дрэмле.
Ты жыць не хочаш?
Скажу: дарэмна.
olik-rygik

Калі таварышы: і бойкія, і смелыя
Бязгучна паміралі пад сякерамі,
А іншыя на месца іх уставалі зноў,
Міцкевіч у Дрэздэне пісаў сваіх «Дзядоў»
Forbidden_snowFall

А сёлета будзеш таптаць брукаванку,
Глдядзецца ў люстэрка блакітных нябёсаў,
А хтосьці за кратамі ловіць маланку,
Як ты... шчэ нядаўна. Без сэнсу. Без лёсу...
bolt

Літстаронка атрымалася. Вершаплёты, пішыце мо і свае. З задавальненнем пачытаем.